بگيريم ؟ يا در نزديكى مدينه بمانيم و پشت به اين كوه كرده و سنگر بگيريم ؟ اصحاب اختلاف نظر پيدا كردند و در اين ميان عده‌اى گفتند كه ما از سوى بعاث تا ثنيّه الوداع تا جرف مورد حمله قرار مىگيريم . « 1 » پس سلمان گفت : اى رسول خدا ، هنگامى كه در سرزمين فارس مورد حمله قرار مىگرفتيم و از سواره‌هاى دشمن مىترسيديم ، خندقى در مقابل آنها مىكنديم و حال پيشنهاد مىكنم كه دستور دهيد خندقى را حفر كنيم . اين پيشنهاد سلمان ، مسلمانان را متعجب كرد . ( 1 ) به دنبال آن رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله بر مركب خود سوار شد و به همراه عده‌اى از مهاجران و انصار به بررسى منطقه پرداخت تا بهترين محل‌ها را براى حفر خندق مشخص كند . بهترين موضعى كه به نظر آن حضرت رسيد ، اين بود كه كوه سلح « 2 » را پشت خويش قرار دهند و از مذاذ « 3 » تا ذباب تا راتج « 4 » خندق را بكنند . آنها براى حفر خندق تعداد زيادى بيل و كلنگ و زنبيل‌هاى بزرگ از بنى قريظه به عاريه گرفتند و در آن هنگام رابطهء بنى قريظه با مسلمانان خوب بود و آنها آمدن قريش را خوش نداشتند . رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله حفر هر يك از دو طرف خندق را به قومى واگذار كرد و به اين ترتيب مهاجران از جانب راتج به سوى ذباب را حفر مىكردند و انصار از ذباب تا كوه بنى عبيد را حفر مىكردند و طرف‌هاى ديگر مدينه ساختمان خانه‌ها متصل بود و نيازى به حفاظت خاصّى نداشت . « 5 »

--> ( 1 ) . ضمن اخبار جنگ خيبر بحث دربارهء ثنيّه الوداع خواهد آمد كه : آيا بيش از سال هفتم بوده است يا خير ؟ و برخى براى شهر مدينه دو ثنيّه قائل شده‌اند : يكى شمالى بر راه شام كه در راه خيبر بوده و آن وقت به اين نام شناخته شده ، و ديگرى جنوبى كه هم چنان پيش از مسجد قباء به يك كيلومتر بر دست راست راه قبا از مدينه است ، و بر آن از عهد عثمانى قلعه‌اى به جاى مانده است ، چنانچه در كتاب : المساجد و الاماكن از عبد الرجال خويلد آمده است . ( 2 ) . كوه سلح كه كوه ثواب هم ناميده مىشد و تقريبا در هشتصد مترى مسجد شريف نبوى در جهت شمال غربى واقع شده است و نزديك به مسجد السبق در جهت مسجدهاى هفت‌گانه مىباشد و ساختمان‌هاى بلند ، اغلب جهات آن را فرا گرفته و صعود به آن از راه باريكى كه بين دو ساختمان : جوهرة ام القرى و جوهرة المدينه وجود دارد ، ممكن است و در آن غارى وجود دارد كه هنوز هم به اسم غار ابن حرام شناخته مىشود . و گفته شده است : نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله در هنگام غزوهء خندق در آن اقامت مىكرد و از وى محافظت به عمل مىآمد ؛ چنان كه اين مطلب در الدر الثمين ، ص 233 و از عبد الرحمن خويلد در مجلهء ميقات ، ش 4 ، ص 256 آمده است و در ص 259 همين مجله آمده است : براى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله خيمه‌اى در همان روزهاى اول حفر خندق بر روى تپهء الراية برپا شده بود كه امروزه پشت پمپ‌بنزين زعيبى و در شمال مسجد شريف نبوى به فاصله يك كيلومتر و هشتصد متر واقع شده است . و در جايگاه آن چادر ، امروزه مسجدى به نام مسجد الراية وجود دارد و سمهودى گفته است : اين كوهى است كه در بازار مدينه شناخته شده است . ( وفاء الوفاء ، ج 2 ، ص 324 ) ( 3 ) . مذاذ : اسم مكانى است كه متعلق به بنى سلمة بوده و در غرب مسجد فتح قرار داشته است . ( وفاء الوفاء ، ج 2 ، ص 370 ) ( 4 ) . راتج : كوهى است كه در غرب بطحان و در كناره كوه بنى عبيد واقع بوده است . ( وفاء الوفاء ، ج 2 ، ص 310 ) ( 5 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 445 - 446 .